ใบปริญญาไม่ใช่ตั๋วทองอีกต่อไปวิกฤตไร้ความมั่นคงของเด็กจบใหม่

ในอดีต การศึกษาระดับปริญญาเคยเป็นบันไดขยับสถานะทางสังคมที่แน่นอนที่สุด แต่สำหรับเด็กจบใหม่ในยุคนี้ ความฝันนั้นกำลังพังทลายเมื่อการเรียนสูงมาพร้อมกับหนี้สินและงานที่ไม่มั่นคง จนนำไปสู่การขยายตัวของชนชั้นใหม่ที่เรียกว่า "พรีคาริเอท" (Precariat)

"พรีคาริเอท" (Precariat) คืออะไร?

แนวคิดโดย กาย สแตนดิง (Guy Standing) นักเศรษฐศาสตร์การเมือง ผู้เขียนหนังสือ The Precariat: The New Dangerous Class ชี้ว่า โครงสร้างเศรษฐกิจสมัยใหม่กำลังสร้างชนชั้นที่ตกอยู่ในสภาวะความไม่มั่นคงเชิงโครงสร้าง ทั้งรายได้ผันผวน ปราศจากสวัสดิการ และไม่มีความมั่นคงทางอาชีพ ไม่เว้นแม้กระทั่งผู้ที่จบการศึกษาสูง

เมื่อเปรียบเทียบกับ กลุ่มคนทำงานประจำ (Salariat) ที่มีเงินเดือนแน่นอน มีสวัสดิการคุ้มครอง เช่น บำนาญ วันลาพักร้อน วันลาป่วย และมีสัญญาจ้างงานระยะยาว กลุ่ม พรีคาริเอท (Precariat) กลับต้องเผชิญกับรายได้ที่ผันผวน ไร้สวัสดิการคุ้มครอง มักได้สัญญาจ้างชั่วคราว ต้องเปลี่ยนงานบ่อย ทำงานต่ำกว่าวุฒิการศึกษา และต้องอยู่กับความหวาดกลัวในความไม่แน่นอนจนรู้สึกเหมือนกำลังวิ่งชนกำแพง

ปริญญาเป็นแค่ "วีซ่า" ไม่ใช่ "พาสปอร์ต" อีกต่อไป

ตลาดการศึกษาเติบโตเป็นอุตสาหกรรมมหาศาล ซึ่ง Morgan Stanley ประเมินว่ามูลค่าจะสูงถึง 8 ล้านล้านดอลลาร์ในปี 2030 ส่งผลให้ต้นทุนค่าเล่าเรียนพุ่งสูงขึ้น แต่ผลตอบแทนกลับลดลงจนเกิดภาวะ Over-education หรือการที่คนทำงานมีการศึกษาสูงกว่างานที่ทำ ตัวอย่างเช่น ในอังกฤษมีบัณฑิตจบใหม่ถึง 30% ที่ต้องทำงานต่ำกว่าวุฒิปริญญา

ชิติช กาปูร์ (Shitij Kapur) รองอธิการบดี King’s College London เปรียบเทียบไว้อย่างน่าสนใจว่า ใบปริญญาในวันนี้ไม่ใช่ "พาสปอร์ต" ที่การันตีการเลื่อนชั้นทางสังคมอีกต่อไป แต่เป็นเพียง "วีซ่า" ที่ให้สิทธิ์เข้าสู่สนามแข่งขันเท่านั้น เพราะผู้ที่มีต้นทุนครอบครัวสูงกว่ายังคงได้เปรียบทั้งเรื่องคอนเนกชัน และความพร้อมในการรอเลือกงานที่ดีกว่า

️เมื่อความหวังพังลง เทรนด์ใหม่ของการหันหลังให้มหาวิทยาลัย

สภาวะ "Graduate without a future" หรือบัณฑิตที่มองไม่เห็นอนาคต ทำให้คนรุ่นใหม่เริ่มตั้งคำถามกับความคุ้มค่าของการเรียนมหาวิทยาลัย 4 ปี สถิติในสหรัฐฯ เผยว่าอัตราการเข้าเรียนมหาวิทยาลัยทันทีหลังจบ ม.ปลาย ลดลงจาก 70% ในปี 2016 เหลือเพียง 62% ในปี 2022

ในทางกลับกัน คนรุ่นใหม่เริ่มหันเข้าหางานสายอาชีพและช่างฝีมือ (Skilled Trades) เช่น ช่างไฟฟ้า ช่างประปา หรือช่างเชื่อม มากขึ้น ข้อมูลจาก Gusto และ Burning Glass Institute ระบุว่า แรงงานที่ไม่มีใบปริญญาเกือบ 20% สามารถทำรายได้มากกว่า 70,000 ดอลลาร์ต่อปี ซึ่งเทียบเท่าหรือสูงกว่าผู้จบปริญญาตรีหลายสาขา โดยไม่ต้องแบกรับภาระหนี้สินทางการศึกษา

โจทย์สำคัญของสังคมในวันนี้จึงไม่ใช่แค่การดันเด็กทุกคนเข้าสู่มหาวิทยาลัย แต่คือการทำให้ระบบการศึกษาเปิดทางให้ทุกคนสามารถสร้างอนาคตและขยับฐานะได้อย่างมีศักดิ์ศรี โดยไม่ต้องใช้ทั้งชีวิตวิ่งตามหาความมั่นคงที่เคยถูกสัญญาไว้ครับ

อ้างอิงที่มาของข้อมูล:

Guy Standing: The Precariat: The New Dangerous Class (แนวคิดและทฤษฎีชนชั้นพรีคาริเอท)

World Economic Forum (WEF) & The Guardian: รายงานวิเคราะห์ภาวะ Over-education และปรากฏการณ์ Graduate without a future

Morgan Stanley & Burning Glass Institute: ข้อมูลประมาณการมูลค่าตลาดการศึกษาโลก และสถิติรายได้งานสายอาชีพ (Skilled Trades)

University of Oxford & Sutton Trust: งานวิจัยด้าน Social Mobility (การเลื่อนสถานะทางสังคม) และบทสัมภาษณ์ Shitij Kapur (King’s College London)