รูปบัตรประชาชน ส่งให้ใครได้บ้าง? เช็กให้ชัวร์ก่อนส่งออนไลน์

“สมัครงานยังไม่ทันได้เงิน แต่เขาขอรูปบัตรประชาชนหน้า–หลังไปแล้ว แบบนี้ปกติไหม?”
เชื่อว่าคนวัยเรียน นักศึกษาจบใหม่ หรือชาวฟรีแลนซ์ที่กำลังหางานออนไลน์ น่าจะเคยเจอสถานการณ์ชวนเอ๊ะแบบนี้กันมาบ้าง พอเห็นงานพาร์ทไทม์หรืองานประจำที่รายได้ดี กดทักแชตไปคุยยังไม่ทันได้สัมภาษณ์ ฝั่งผู้ว่าจ้างก็รีบขอ “รูปถ่ายบัตรประชาชนทั้งด้านหน้าและด้านหลัง” โดยอ้างว่าเอาไว้ลงทะเบียนประวัติพนักงานหรือทำสัญญาจ้าง
คำตอบสั้นๆ ที่ The Study อยากบอก ก็คือ “ไม่ปกติ และเสี่ยงอันตรายมาก!”
ในยุคที่มิจฉาชีพแฝงตัวมาในคราบ HR หรือนายจ้างออนไลน์ บัตรประชาชนเพียงใบเดียวสามารถเปลี่ยนชีวิตคุณให้กลายเป็นเหยื่อของอาชญากรรมทางการเงินได้ทันที บทความนี้จะพาทุกคนมาไขข้อสงสัยว่า จริงๆ แล้วใครมีสิทธิ์ขอรูปบัตรประชาชนเราได้บ้าง พร้อมวิธีสแกนคนรับ วิธีป้องกันตัว และทางออกหากเผลอส่งข้อมูลไปแล้ว
1. บัตรประชาชน 1 ใบ ส่งให้ใครได้บ้าง? และ "ด้านหลังบัตร" ให้ใครได้ไหม?
ตามหลักกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) การขอข้อมูลส่วนบุคคลต้องทำ "เท่าที่จำเป็น" และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ ณ เวลานั้น
ช่วงยื่นใบสมัคร / สัมภาษณ์งาน (ยังไม่ตกลงจ้าง): บริษัทหรือผู้ว่าจ้าง ไม่มีความจำเป็นต้องใช้สำเนาหรือรูปถ่ายบัตรประชาชน ข้อมูลที่ควรให้ได้มีเพียงเรซูเม่ ชื่อ-นามสกุล เบอร์ติดต่อ อีเมล ประวัติการศึกษา และประสบการณ์ทำงานเท่านั้น
ช่วงตกลงจ้างงานแล้ว (Onboarding) หรือรับงานฟรีแลนซ์ที่ต้องหักภาษี: HR หรือผู้ว่าจ้างที่มีตัวตนชัดเจนสามารถขอ “เฉพาะด้านหน้าบัตรประชาชน” เพื่อใช้ทำสัญญาจ้าง ยื่นประกันสังคม หรือออกเอกสารหักภาษี ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด.3) ได้ โดยต้องมีการแจ้งวัตถุประสงค์การจัดเก็บข้อมูลอย่างชัดเจน
ด้านหลังบัตรประชาชน (Laser ID) ส่งให้ใครได้บ้าง?: ห้ามส่งให้ผู้ว่าจ้างหรือบุคคลทั่วไปโดยเด็ดขาด! รหัส 12 หลักหลังบัตร (Laser ID) มีความสำคัญเทียบเท่ารหัส CVV หลังบัตรเครดิต ใช้สำหรับยืนยันตัวตนขั้นสูงกับหน่วยงานรัฐและสถาบันการเงินเท่านั้น หากมิจฉาชีพได้ทั้งหน้าบัตรและหลังบัตรไป จะสามารถนำไปสวมรอยเปิดบัญชีม้า กู้เงินออนไลน์ หรือลงทะเบียนซิมผีได้ทันที
2. เช็กลิสต์ 4 ข้อ: วิธีตรวจสอบ "ผู้รับข้อมูล" ก่อนกดส่งเอกสาร
ก่อนจะส่งเอกสารสำคัญให้ใครผ่านช่องทางออนไลน์ ให้ลองสวมบทนักสืบตรวจสอบปลายทางด้วย 4 ขั้นตอนนี้:
เช็กตัวตนนิติบุคคล: นำชื่อบริษัทหรือชื่อผู้ว่าจ้างไปค้นหาในเว็บไซต์ของ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD DataWarehouse) เพื่อดูว่าจดทะเบียนจัดตั้งจริงไหม ประกอบธุรกิจตรงกับตำแหน่งที่ประกาศรับสมัครหรือไม่
สังเกตช่องทางการติดต่อ: บริษัทที่น่าเชื่อถือมักใช้อีเมลองค์กร (เช่น @company.co.th) ในการรับเอกสารสำคัญ หากเป็นการคุยผ่านบัญชี LINE ส่วนตัว หรือเฟซบุ๊กอวตารที่เพิ่งสร้างใหม่ และเร่งรัดให้ส่งเอกสารด่วน ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อนว่าเป็นมิจฉาชีพ
อ่าน Privacy Notice (ประกาศความเป็นส่วนตัว): ตามกฎหมาย PDPA องค์กรที่ขอข้อมูลต้องแจ้งให้เราทราบว่า จะนำข้อมูลไปใช้ทำอะไร เก็บไว้นานแค่ไหน และมีช่องทางติดต่อเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) หรือไม่
ไม่ขอข้อมูลเกินจำเป็น: หากเป็นงานออนไลน์ทั่วไป เช่น งานแพ็กของ งานคีย์ข้อมูล หรือแอดมินตอบแชต ที่ขอรูปถ่ายหน้าตรงคู่กับบัตรประชาชนตั้งแต่ยังไม่เริ่มงาน ให้ปฏิเสธทันที เพราะเป็นรูปแบบยอดฮิตของมิจฉาชีพหลอกเก็บข้อมูลไปยืนยันตัวตนแอปพลิเคชันการเงิน
3. วิธีลดความเสี่ยงก่อนส่งรูปบัตรประชาชน (ทำให้ถูกวิธี ปลอดภัยขึ้น 90%)
เมื่อถึงขั้นตอนที่ต้องส่งสำเนาหรือรูปถ่ายบัตรประชาชนให้บริษัทที่น่าเชื่อถือจริงๆ ควรป้องกันตัวเองด้วยวิธีต่อไปนี้:
ถ่ายเฉพาะด้านหน้าบัตรเท่านั้น: ย้ำอีกครั้งว่าไม่ต้องถ่ายด้านหลังเด็ดขาด
ใส่ซองพลาสติกใสแล้วค่อยเขียน (กรณีต้องถ่ายรูปบัตรจริง): หากจำเป็นต้องส่งเป็นไฟล์ภาพถ่ายบัตรตัวจริง ให้นำบัตรใส่ซองพลาสติกใส แล้วใช้ปากกาเขียนลงบนซองพลาสติกแทนการเขียนบนบัตร หรือใช้แอปพลิเคชันแต่งภาพพิมพ์ข้อความคาดทับลงไป
ขีดคร่อมและระบุข้อความให้ชัดเจน: ขีดเส้นขนาน 2 เส้นเฉียงพาดลงบนตัวบัตร (ระวังอย่าให้ทับใบหน้าและข้อมูลสำคัญที่ต้องใช้ตรวจสอบ) แล้วเขียนข้อความกำกับไว้ระหว่างเส้นว่า:
“ใช้สำหรับสมัครงานกับบริษัท [ระบุชื่อบริษัท] เท่านั้น”
พร้อมลงลายมือชื่อ (เซ็นชื่อ) และระบุ วัน/เดือน/ปี ที่ส่งเอกสาร
ห้ามเขียนไว้มุมว่าง: อย่าเขียนรับรองสำเนาไว้บริเวณพื้นที่ว่างรอบๆ บัตร เพราะมิจฉาชีพสามารถครอป (Crop) หรือลบข้อความออกได้ง่าย
ปิดข้อมูลอ่อนไหวที่ไม่จำเป็น: ตามหลัก PDPA เราสามารถขีดฆ่าหรือเบลอข้อมูล “ศาสนา” และ “กรุ๊ปเลือด” บนสำเนาบัตรประชาชนได้ก่อนส่ง เพราะไม่เกี่ยวข้องกับการจ้างงาน
4. เผลอส่งไปแล้ว! วิธีรับมือเมื่อสงสัยว่าข้อมูลรั่วไหล
หากรู้ตัวว่าเพิ่งส่งรูปบัตรประชาชน (โดยเฉพาะแบบไม่คาดสำเนา หรือส่งด้านหลังบัตรไปด้วย) ให้กับคนที่ไม่น่าไว้วางใจ อย่ารอช้า ให้รีบทำตามขั้นตอนนี้ทันที:
รีบไปทำบัตรประชาชนใบใหม่ทันที: การทำบัตรใหม่ที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอ จะทำให้ระบบออกเลข Laser ID หลังบัตรชุดใหม่ และยกเลิกสถานะบัตรใบเดิม ทำให้มิจฉาชีพไม่สามารถนำเลขหลังบัตรเก่าไปยืนยันตัวตนทางอิเล็กทรอนิกส์ได้อีก
ลงบันทึกประจำวัน / แจ้งความออนไลน์: เก็บหลักฐานแชต สลิป หรือโปรไฟล์ของคนร้าย แล้วแจ้งความออนไลน์ได้ที่เว็บไซต์สำนักงานตำรวจแห่งชาติ www.thaipoliceonline.go.th หรือโทรสายด่วน 1441 เพื่อเป็นหลักฐานยืนยันความบริสุทธิ์หากชื่อของเราถูกนำไปแอบอ้างเปิดบัญชีม้าในอนาคต
ตรวจสอบสถานะทางการเงินและเครดิตบูโร: หมั่นเช็กความเคลื่อนไหวของบัญชีธนาคาร และตรวจสอบข้อมูลเครดิตของตัวเองผ่านแอปพลิเคชันธนาคาร หรือเว็บไซต์บริษัท ข้อมูลเครดิตแห่งชาติ จำกัด (www.ncb.co.th) เพื่อดูว่ามีใครแอบนำชื่อเราไปยื่นขอสินเชื่อหรือเปิดบัตรเครดิตหรือไม่
ตั้งค่าความปลอดภัยแอปฯ ธนาคารเพิ่ม: เปิดแจ้งเตือนเงินเข้า-ออกทุกยอด ระวัง SMS แนบลิงก์แปลกๆ และห้ามบอกรหัส OTP กับใครเด็ดขาด
การหางานหรือหารายได้เสริมเป็นเรื่องที่ดี แต่ “ความปลอดภัยของข้อมูลส่วนตัว” ต้องมาก่อนเสมอ จำไว้ให้ขึ้นใจว่า งานที่ดีและถูกกฎหมาย จะไม่มีวันขอข้อมูลหลังบัตรประชาชนของคุณตั้งแต่ยังไม่เริ่มงาน
แหล่งอ้างอิงข้อมูล
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) – สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.)
- สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) – แนวทางการปกป้องข้อมูลส่วนบุคคลและรับมือภัยไซเบอร์
- ศูนย์ปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสารสนเทศ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ (PCT / สายด่วน 1441)
- สำนักงานกิจการยุติธรรม – แนวทางการเซ็นรับรองสำเนาถูกต้องอย่างปลอดภัย


