มหาวิทยาลัยต่างกันไหม? รู้จัก 9 ประเภทสถาบันอุดมศึกษาไทย

ทำความเข้าใจก่อนยื่น TCAS! รู้จักประเภทสถาบันอุดมศึกษาทั้งหมดในไทย พร้อมตัวอย่าง

ซีรีส์คอนเทนต์: The Study อยากบอก

เมื่อน้องๆ นักเรียน ม.ปลาย และผู้ปกครองเริ่มต้นเข้าสู่ช่วงเตรียมตัวยื่นสมัครเข้าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษา สิ่งหนึ่งที่มักจะพบเห็นในระบบ TCAS หรือในประกาศระเบียบการของแต่ละคณะ คือชื่อเรียกสังกัดของสถาบันที่หลากหลาย ทั้ง "มหาวิทยาลัยของรัฐ", "มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ", "มหาวิทยาลัยราชภัฏ" ไปจนถึง "สถาบันอุดมศึกษาเฉพาะทาง" จนเกิดความสับสนว่าสถาบันแต่ละรูปแบบมีความแตกต่างกันอย่างไร

การทำความ รู้จักประเภทสถาบันอุดมศึกษาทั้งหมดในไทย พร้อมตัวอย่าง ถือเป็นปราการด่านแรกที่สำคัญยิ่ง เพราะสถาบันแต่ละประเภทมีรูปแบบการบริหารจัดการ ค่าธรรมเนียมการศึกษา บรรยากาศการเรียน และเป้าหมายการผลิตบัณฑิตที่ไม่เหมือนกัน

คอลัมน์ The Study อยากบอก วันนี้ จะพาน้องๆ มาเจาะลึกโครงสร้างระบบอุดมศึกษาไทยในทุกมิติ ทั้งการจัดประเภทตามรูปแบบสถาบัน 9 กลุ่มของกระทรวง อว. และการแบ่งกลุ่มตามยุทธศาสตร์ความเป็นเลิศ 5 กลุ่ม เพื่อช่วยให้เลือกคณะและมหาวิทยาลัยได้อย่างแม่นยำและตอบโจทย์อนาคตมากที่สุดครับ!

️ 1. เจาะลึก 9 ประเภทสถาบันอุดมศึกษาตามการบริหารจัดการ (พร้อมตัวอย่าง)

ข้อมูลจากฐานข้อมูลสารสนเทศการอุดมศึกษา กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้จัดหมวดหมู่สถาบันระดับอุดมศึกษาในประเทศไทยออกเป็น 9 ประเภทหลักตามโครงสร้างกฎหมายและการบริหารจัดการ ดังนี้

9 ประเภทสถาบันอุดมศึกษาไทย (จำแนกตามโครงสร้าง)

1. มหาวิทยาลัยรัฐ (จำกัดรับ)
2. มหาวิทยาลัยรัฐ (ไม่จำกัดรับ)
3. มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ
4. มหาวิทยาลัยราชภัฏ
5. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 
6. มหาวิทยาลัยเอกชน
7. วิทยาลัยเอกชน
8. สถาบันเอกชน
9. สถานศึกษานอกสังกัดกระทรวง อว.

1.1 มหาวิทยาลัยรัฐ (ระบบจำกัดรับ)

เป็นสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่มีสถานะเป็นส่วนราชการ ดำเนินงานภายใต้ระเบียบราชการโดยตรง มีการคัดเลือกผู้เข้าศึกษาผ่านระบบคัดเลือกกลาง (TCAS) หรือการสอบตรง

• ลักษณะเด่น ค่าธรรมเนียมการศึกษาปรับตามอัตรามาตรฐานของรัฐ งบประมาณได้รับการอุดหนุนตรง
• ตัวอย่างสถาบัน มหาวิทยาลัยนเรศวร, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

1.2 มหาวิทยาลัยรัฐ (ระบบไม่จำกัดรับ / มหาวิทยาลัยเปิด)

สถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่จัดการเรียนการสอนแบบเปิดโอกาสให้ผู้เรียนทุกคนเข้าศึกษาได้โดยไม่ต้องผ่านการสอบคัดเลือกขั้นต้น (เปิดรับไม่จำกัดจำนวน) หรือเน้นการเรียนการสอนทางไกล

• ลักษณะเด่น ยืดหยุ่นสูง ค่าใช้จ่ายย่อมเยา เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเรียนควบคู่กับการทำงานหรือปริญญาใบที่สอง
• ตัวอย่างสถาบัน มหาวิทยาลัยรามคำแหง (ในส่วนสาขาวิชาระบบเปิด), มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.)

1.3 มหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ (มหาวิทยาลัยนอกระบบ)

สถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่ปรับเปลี่ยนโครงสร้างการบริหารออกนอกระบบราชการ โดยมีพระราชบัญญัติการจัดตั้งเป็นของตนเอง มีสภาสถาบันคอยบริหารจัดการงบประมาณ บุคลากร และหลักสูตรได้อย่างเป็นอิสระ

• ลักษณะเด่น มีความคล่องตัวสูงในการเปิดหลักสูตรใหม่ๆ ทันต่อโลก มีอุปกรณ์การเรียนล้ำสมัย และได้รับงบอุดหนุนทั่วไปจากรัฐบาล
• ตัวอย่างสถาบัน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัยมหิดล, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, มหาวิทยาลัยขอนแก่น, มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.)

1.4 กลุ่มมหาวิทยาลัยราชภัฏ

พัฒนามาจากวิทยาลัยครู ปัจจุบันทำหน้าที่เป็นสถาบันอุดมศึกษาเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น กระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ

• ลักษณะเด่น มีความเชี่ยวชาญสูงด้านการผลิตครู (ครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์) การวิจัยและพัฒนาชุมชนท้องถิ่น
• ตัวอย่างสถาบัน มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่, มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา, มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต

1.5 กลุ่มมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล (มทร.)

สถาบันอุดมศึกษาที่พัฒนารากฐานมาจากวิทยาลัยเทคโนโลยีและอาชีวศึกษา มุ่งเน้นการจัดการเรียนการสอนด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และวิศวกรรมศาสตร์การปฏิบัติ

• ลักษณะเด่น เน้นการสร้างบัณฑิตนักปฏิบัติ (Hands-on) ที่มีทักษะพร้อมทำงานในภาคอุตสาหกรรม
• ตัวอย่างสถาบัน มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ, มทร.ตะวันออก, มทร.ล้านนา

1.6 มหาวิทยาลัยเอกชน

สถาบันอุดมศึกษาที่จัดตั้งและบริหารโดยนิติบุคคลหรือภาคเอกชน ภายใต้การกำกับดูแลมาตรฐานวิชาการโดยกระทรวง อว.

• ลักษณะเด่น มีความยืดหยุ่นและปรับตัวตามตลาดแรงงานได้รวดเร็ว เครื่องมือการเรียนการสอนทันสมัย และมีคอนเนกชันแน่นหนากับองค์กรธุรกิจเอกชน
• ตัวอย่างสถาบัน มหาวิทยาลัยกรุงเทพ, มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย, มหาวิทยาลัยรังสิต, มหาวิทยาลัยศรีปทุม, มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ (ABAC)

1.7 วิทยาลัยเอกชน

สถาบันอุดมศึกษาเอกชนขนาดเล็กถึงปานกลางที่มุ่งเน้นการจัดการเรียนการสอนเฉพาะสาขาวิชา หรือกลุ่มศาสตร์เฉพาะด้าน

• ลักษณะเด่น ขนาดชั้นเรียนไม่ใหญ่เกินไป ดูแลนักศึกษาได้อย่างทั่วถึง
• ตัวอย่างสถาบัน วิทยาลัยดุสิตธานี (เด่นด้านการโรงแรมและการประกอบอาหาร), วิทยาลัยเซนต์หลุยส์ (เด่นด้านพยาบาลและสหเวชศาสตร์), วิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา

1.8 สถาบันเอกชน

สถาบันการศึกษาเอกชนที่จัดตั้งขึ้นเพื่อเน้นการวิจัย ผลิตงานวิชาการ หรือการฝึกอบรมระดับสูงเฉพาะศาสตร์

• ลักษณะเด่น โดดเด่นในสาขาเฉพาะทาง เช่น สื่อสารมวลชน ศิลปะ หรือนวัตกรรม
• ตัวอย่างสถาบัน สถาบันกันตนา (เด่นด้านภาพยนตร์และดิจิทัลมีเดีย), สถาบันเทคโนโลยีไทย-ญี่ปุ่น (เด่นด้านเทคโนโลยีภาษาญี่ปุ่น)

1.9 สถานศึกษานอกสังกัดกระทรวง อว. (สถาบันเฉพาะทาง / เฉพาะเหล่า)

สถาบันอุดมศึกษาที่ไม่ได้สังกัดกระทรวง อว. โดยตรง แต่จัดตั้งขึ้นภายใต้กระทรวงหรือหน่วยงานภาครัฐอื่นๆ เพื่อผลิตกำลังคนเฉพาะทางเข้าสู่หน่วยงานนั้นๆ

• ลักษณะเด่น มีทุนการศึกษา และมีตำแหน่งงานหรือเส้นทางอาชีพ (Career Path) รองรับชัดเจนหลังจบการศึกษา
• ตัวอย่างสถาบัน
  • สังกัดกระทรวงสาธารณสุข: วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี (สถาบันพระบรมราชชนก)
  • สังกัดกระทรวงกลาโหม/สำนักงานตำรวจแห่งชาติ: โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า (จปร.), โรงเรียนนายร้อยตำรวจ
  • สังกัดกระทรวงวัฒนธรรม: สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
  • สังกัดกระทรวงคมนาคม: สถาบันการบินพลเรือน

2. แถมข้อมูลอัปเดต: การแบ่ง 5 กลุ่มสถาบันอุดมศึกษาตามยุทธศาสตร์ของ อว.

นอกจากการแบ่งตามประเภทบริหารจัดการแล้ว กระทรวง อว. ยังได้จัดกลุ่ม สถาบันอุดมศึกษาในไทย ออกเป็น 5 กลุ่มยุทธศาสตร์ เพื่อส่งเสริมความเป็นเลิศและจัดสรรงบประมาณพัฒนาสถาบันตามจุดเน้น

• กลุ่มพัฒนาการวิจัยระดับแนวหน้าของโลก (Global Research Intensive) มุ่งเน้นงานวิจัยระดับสากล ผลิตนวัตกรรมเปลี่ยนโลก เช่น จุฬาฯ, มหิดล, มธ., มช., มข., มจธ.
• กลุ่มพัฒนาเทคโนโลยีและส่งเสริมการสร้างนวัตกรรม (Technology & Innovation) มุ่งเน้นการต่อยอดเทคโนโลยีเพื่อภาคอุตสาหกรรมและบริการ เช่น กลุ่ม มทร., สจล., มจพ.
• กลุ่มพัฒนาชุมชนท้องถิ่นหรือชุมชนอื่น (Area-Based & Community) มุ่งเน้นการสร้างเข้มแข็งให้พื้นที่และภูมิภาค เช่น กลุ่มมหาวิทยาลัยราชภัฏ
• กลุ่มพัฒนาปัญญาและคุณธรรมด้วยหลักศาสนา มุ่งเน้นการส่งเสริมทำนุบำรุงศาสนา จริยธรรม และปรัชญา เช่น มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร.) และ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร.)
• กลุ่มผลิตและพัฒนาบุคลากรวิชาชีพและสาขาจำเพาะ (Specialized & Professional) มุ่งเน้นการผลิตบัณฑิตเฉพาะทางวิชาชีพ เช่น สถาบันดนตรี, วิทยาลัยพยาบาล, สถาบันการบิน

ในการเลือกสถาบันสำหรับ Dek70 - Dek72

การทำความรู้จัก ประเภทสถาบันอุดมศึกษาไทย ทั้ง 9 ประเภท จะช่วยให้น้องๆ ไม่ยึดติดอยู่กับแค่ "ค่านิยม" หรือ "ชื่อเสียง" แต่ช่วยให้เรามองเห็น ความเหมาะสมระหว่างสไตล์การเรียน งบประมาณค่าใช้จ่าย และเป้าหมายอาชีพในอนาคต เพื่อเลือกเส้นทางที่ตอบโจทย์ชีวิตของตัวเองมากที่สุดครับ!

อ้างอิงแหล่งข้อมูล (References)

• กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สป.อว.): ระบบฐานข้อมูลและประเภทสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย (info.mhesi.go.th)
• ที่ประชุมประธานสภามหาวิทยาลัยแห่งประเทศไทย (ทปอ.): ประกาศรายชื่อและสังกัดสถาบันอุดมศึกษาในระบบ TCAS (myTCAS.com)